Khoa học công nghệ được nêu như một đột phá trong các văn kiện dài hạn. Phần này nói về cơ chế: một nước xây năng lực đó bằng cách nào.
Bốn thành phần
Một hệ đổi mới sáng tạo hoạt động được cần bốn thứ, và thiếu một thứ thì ba thứ kia mất tác dụng.
Người. Đội ngũ nghiên cứu và kỹ sư đủ về số lượng và đủ sâu về chuyên môn. Đây là thành phần mất nhiều thời gian nhất — đào tạo một nhà nghiên cứu độc lập tính bằng cả thập niên.
Tiền. Nguồn tài trợ ổn định và dài hạn. Nghiên cứu không cho kết quả theo năm tài chính, nên cơ chế cấp vốn theo năm là một trở ngại thật.
Nơi ứng dụng. Doanh nghiệp đủ năng lực để tiếp nhận và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Không có bên này thì nghiên cứu dừng ở bài báo.
Luật chơi. Bảo hộ sở hữu trí tuệ, quy định về chia sẻ lợi ích giữa viện trường và doanh nghiệp, cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu.
Chỗ đứt gãy phổ biến nhất
Trong bốn thành phần trên, chỗ hay đứt nhất là mối nối giữa nghiên cứu và ứng dụng.
Nguyên nhân nằm ở chỗ hai bên đo thành công bằng hai thước khác nhau. Viện trường được đánh giá bằng số bài báo công bố. Doanh nghiệp cần sản phẩm bán được. Một kết quả nghiên cứu tốt theo thước thứ nhất chưa chắc gần với thứ hai.
Các cơ chế thường dùng để nối lại:
- Đề tài đặt hàng từ doanh nghiệp, doanh nghiệp góp một phần kinh phí.
- Cho phép nhà nghiên cứu tham gia lập doanh nghiệp từ kết quả của mình.
- Quy định rõ quyền sở hữu kết quả nghiên cứu dùng ngân sách nhà nước.
- Các quỹ dành riêng cho giai đoạn giữa — đã có kết quả trong phòng thí nghiệm nhưng chưa thành sản phẩm.
Chi bao nhiêu và chi thế nào
Tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển trên tổng sản phẩm quốc nội là chỉ số hay được so sánh giữa các nước. Nó có ích, nhưng chỉ nói được một nửa.
Nửa còn lại là ai chi. Ở các nước có năng lực công nghệ mạnh, phần lớn chi tiêu cho nghiên cứu đến từ doanh nghiệp, không phải ngân sách. Đó là dấu hiệu nghiên cứu gắn với nhu cầu thật của thị trường.
Ở nước mà phần lớn nguồn chi đến từ ngân sách, thường là dấu hiệu doanh nghiệp chưa đủ năng lực hoặc chưa thấy lợi ích khi tự đầu tư.
Đi tắt được tới đâu
Nước đi sau có một lợi thế thật: không phải phát minh lại thứ đã có. Tiếp nhận công nghệ sẵn có rẻ và nhanh hơn nhiều so với tự nghiên cứu.
Nhưng lợi thế này có giới hạn. Tiếp nhận được công nghệ không đồng nghĩa với làm chủ nó — muốn cải tiến và thích ứng cho điều kiện riêng thì vẫn phải hiểu nguyên lý bên trong.
Vì vậy các nước đi lên thành công thường làm cả hai: nhập công nghệ để đi nhanh trong ngắn hạn, đồng thời xây năng lực nghiên cứu của mình cho dài hạn. Bỏ vế thứ hai là đúng cơ chế của bẫy thu nhập trung bình.